El El Üstünde El Am Üstünde Ne Demek? Farklı Bir Bakış Açısıyla Anlamak
Konya’da, yaşarken günlük dilde karşılaştığımız deyimlerin ve ifadelerin anlamları çoğu zaman oldukça farklı katmanlar içerir. “El el üstünde, el am üstünde” de bunlardan biri. Bu deyim, kulağa garip gelebilir, özellikle de anlamını tam olarak çözemedikçe. İçimden bir ses, “İçimdeki mühendis buna bir çözüm önerisi getirmeli,” diyor ama bir diğer ses ise, “Hayır, bu dilsel bir ifade, insan psikolojisi ve toplumsal yapıyla alakalı,” diyor. Hadi gelin, hem bilimsel hem de insani bakış açılarıyla bu deyimin ne anlama geldiğini çözmeye çalışalım.
El El Üstünde El Am Üstünde: Mühendislik Perspektifi
Bir mühendis olarak, hemen ilk adımda bu deyime analitik bir bakış açısıyla yaklaşmayı tercih ediyorum. Kafamda şu sorular dolaşıyor: Bu deyim gerçekten ne anlama geliyor? Bir tür sıralama veya hiyerarşi mi ifade ediyor? Yoksa bir tür bağlılık ve görev paylaşımını mı anlatıyor? “El el üstünde, el am üstünde” derken, burada gizli bir organizasyon yapısı ya da bir rol paylaşımı olabilir mi?
Elbette, bir mühendis olarak her şeyin ardında bir sistem görmek istiyorum. Bu deyim, sanki iş bölümüne ya da belirli bir hiyerarşiye işaret ediyor gibi. Belki de, Konya’nın kırsal kesimlerinde ya da halk arasında, farklı kuşaklar arasında geçen bir iletişim şekli olarak evrimleşmiştir. “El el üstünde” ifadesi, bir kişiye diğerine yardım ederken, bir tür fedakarlık anlamına geliyor olabilir. “El am üstünde” de bir işin daha büyük bir sorumluluğu üstlenmekle alakalı olabilir. Yani bir bakıma, “ben sana yardımcı oluyorum, sen de başkasına” gibi bir zincirleme yardım anlayışını anlatıyor olabilir.
El El Üstünde El Am Üstünde: İnsan Perspektifi
Ama içimdeki insan tarafım, elbette farklı hissediyor. Benim için bu deyim, daha çok insan ilişkileri ve toplumsal bağlarla ilgili bir şey gibi görünüyor. Konya’nın geleneksel yapısında bu tür ifadeler, aslında bir tür dayanışma ve yardımlaşma mesajı taşıyor olabilir. “El el üstünde” diyerek, birinin bir diğerine yardım etmesini, birbirini tamamlayan ve destekleyen bir ilişkiyi ifade ediyoruz. Yani bu deyimde aslında vurgulanan şey, sosyal ilişkiler ve bu ilişkilerdeki denge.
Bunun yanında, “El am üstünde” kısmı da bir kişinin daha büyük bir sorumluluğu kabul etmesiyle ilgili olabilir. Bu, sosyal bir yapının içinde, kimin daha çok çalıştığı ya da kimin sorumluluğu üstlendiğiyle ilgili bir anlam taşıyor olabilir. İnsanlar arasındaki bu ilişki dinamiği, Konya gibi küçük yerleşim yerlerinde daha belirgin olabilir. İnsanlar birbirlerinin ellerini üstünde tutarak, birinin görevini başka birine devretmesini ya da birlikte çalışmayı simgeliyorlar olabilir.
İçimdeki insan ise, bir tür derin anlam arıyor burada: “İnsanlar arasındaki bu destek, aslında daha önce hiç görmediğimiz kadar önemli. Yardımlaşmak sadece işin değil, duygusal bağların da bir parçası. Belki de bu yüzden bu deyim toplumlar arasında farklı biçimlerde var olabiliyor.”
El El Üstünde El Am Üstünde: Toplumsal ve Kültürel Anlam
Konya’nın da içinde olduğu Anadolu kültüründe, bu tür ifadeler, sosyal dayanışmanın ve karşılıklı yardımlaşmanın simgesi olarak güçlü bir yer tutar. Her toplumda olduğu gibi, burada da insanlar arasında belirli bir görev paylaşımı ve denge vardır. Bu, modern toplumda kaybolmuş gibi görünebilir, ama hala geleneksel yapılar, insanları birbirine yakın tutar.
Özellikle kırsal bölgelerde, yardım etmek sadece bir görev değil, aynı zamanda bir ahlaki sorumluluktur. Bu yüzden, “El el üstünde, el am üstünde” gibi deyimler, sadece bir dilsel ifade değil, aynı zamanda bir toplumun içindeki dayanışma gücünü anlatan bir metafordur. Bu, insanın içsel bir güdüsü olarak, “Senin yükünü hafifletmek için buradayım” mesajı verir. Toplum, işte bu tür ifadelerle birbirini anlar ve birbirini destekler.
El El Üstünde El Am Üstünde: Günümüzdeki Yeri
Günümüzde bu deyim hala kullanılmaya devam ediyor ama çok daha farklı bir bağlamda. “El el üstünde, el am üstünde” demek, bazen işyerindeki hiyerarşiyi anlatmak için, bazen de arkadaşlar arasında yapılan bir espri olarak kullanılabiliyor. Kimi zaman, “Sen elini başkasının üstünde tutarsan, diğerleri de sana yardım eder” şeklinde anlaşılabiliyor. Ama günümüzde bu deyimin, gerçekten de derin toplumsal bağlar kurma ya da bir arada yaşama arzusuyla kullanıldığını söylemek zor.
Bu noktada, içimdeki mühendis soruyor: “Acaba bu deyimin anlamı, gerçekten de eski günlerdeki gibi toplumsal yapıları yansıtıyor mu? Yoksa sadece dilde kalmış, anlamı kaybolmuş bir ifade mi?” İşin bilimsel kısmı ise tam burada devreye giriyor: Dil evrimi ve toplumsal yapılarla birlikte, bu deyim de zamanla değişmiş ve şekil almış olabilir.
Sonuç: El El Üstünde El Am Üstünde, Herkesin İçin Farklı
Sonuç olarak, “El el üstünde el am üstünde ne demek?” sorusunun cevabı, hem toplumda hem de bireyde farklı anlamlar taşıyor. Mühendislik perspektifimle bakıldığında, bu deyim bir görev paylaşımı ve dayanışma simgesi olabilir. İçimdeki insan ise, bunun toplumsal bağları, yardımlaşmayı ve insana dair derin anlamları ifade ettiğini hissediyor. Her iki bakış açısı da bir arada, bu deyimi farklı seviyelerde anlamamıza olanak sağlıyor. Ve belki de bu, deyimlerin büyüsüdür: Herkesin hayatında farklı bir anlam ifade ederler, zamanla değişirler ama bir şekilde hepimizde bir iz bırakırlar.