Soruşturma ve Kovuşturmayı Kim Yapar?
Ceza Yargılamasında Aşamalar: Soruşturma ve Kovuşturma
Soruşturma nedir?
Soruşturma, bir suç işlendiği yönünde yeterli duyum, ihbar veya şüphe doğduğunda başlayan ve olayın tüm yönleriyle incelendiği ilk aşamadır. Bu aşamada amaç; suçun gerçekten işlenip işlenmediğini, kim tarafından işlendiğini ve delillerin neler olduğunu saptamaktır. Delillerin toplanması, tanık ifadeleri, fiziki ve teknik incelemeler, rapor tespiti gibi işlemler soruşturma kapsamında yapılır. :contentReference[oaicite:0]{index=0}
Türk ceza sisteminde, genel olarak “soruşturma” evresi için yetkili merci, Cumhuriyet Savcılığı’dır. ([Delil Hukuk Bürosu][1]) Kolluk güçleri — örneğin Emniyet Genel Müdürlüğü (polis) ya da jandarma — savcının emri altında delil toplama, tanık dinleme gibi destek görevleri üstlenir. ([sarikayakarayhukuk.com][2])
Ancak istisnai durumlarda (örneğin savcıya erişimin mümkün olmadığı, acil müdahale gerektiren hâllerde) soruşturma işlemleri bir Sulh Ceza Hakimliği tarafından da yürütülebilir. ([Delil Hukuk Bürosu][1])
Kovuşturma nedir?
Soruşturmanın ardından, eğer toplanan deliller “yeterli şüphe” oluşturuyorsa, savcılık tarafından hazırlanan iddianame bir mahkemeye sunulur. İddianamenin kabulüyle birlikte kovuşturma evresi başlar. Bu aşamada artık olay mahkeme huzurunda, duruşmalı ve açık bir şekilde değerlendirilir; sanık ve mağdur/hâkim-taraflar yargılamaya katılır. :contentReference[oaicite:7]{index=7}
Kovuşturmayı gerçekleştirme yetkisi ise ceza mahkemelerine aittir. Genel yetkili mahkemeler arasında Asliye Ceza Mahkemesi ve Ağır Ceza Mahkemesi bulunur. Özel durumlarda; çocuk mahkemeleri, fikri ve sınai haklar ceza mahkemesi, icra ceza mahkemesi gibi özel yetkili mahkemeler de kovuşturma yapabilir. ([Avukat Baran Doğan][3])
Suçun Niteliğine Göre Yetkili Birimler ve İstisnalar
Genel kurallar yanısıra, bazı özel gruplara ilişkin soruşturma ve kovuşturma usulü farklılık gösterebilir. Örneğin, hâkim ve savcılar hakkında suç isnadı varsa, bunların soruşturma ve kovuşturması özel usuller çerçevesinde yapılır. Bu durumda yetki ve merciler, genel yargılamadan farklıdır. ([Avukat Baran Doğan][4])
Örnek olarak, görev nedeniyle işlenen suçlarda veya görevle bağlantılı iddialarda, soruşturma ve kovuşturma için ilgili merciler belirlenmiş; olağan ceza mahkemesi veya ağır ceza mahkemesi yerine özel usuller uygulanır. ([Ekin Hukuk][5])
Tarihsel ve Hukuksal Arka Plan
Türkiye’de modern ceza muhakemesi sistemi, Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) ile düzenlenmiştir. Kanun, soruşturma ve kovuşturma kavramlarını, aşamalarını ve yetkili organlarını açıkça tanımlayarak yargılama sürecinin nasıl işleyeceğini belirlemiştir. ([Delil Hukuk Bürosu][1])
Bu sistemin temelinde hukuki güvenlik, adil yargılama ve hukukun üstünlüğü ilkeleri vardır. Suç şüphesi doğduğunda suçlu görülmeden önce maddi gerçek ortaya çıkarılır; deliller toplanır; masumiyet karinesine saygı gösterilir. Soruşturmanın gizliliği ve kişi haklarının korunması, sistemin temel taşlarını oluşturur. ([sarikayakarayhukuk.com][2])
Öte yandan, zaman içinde bazı gruplar (örneğin hâkim ve savcılar, üst düzey kamu görevlileri) için özel soruşturma/kovuşturma usulleri geliştirilmiştir. Bu farklılık, hem adalet sisteminin bağımsızlığı hem de kamu güvenliği ve hesap verebilirlik dengesi gözetecek biçimde düzenlenmiştir. ([Avukat Baran Doğan][4])
Günümüzde Akademik ve Hukuksal Tartışmalar
Modern hukuk çevrelerinde sıkça tartışılan konulardan biri “soruşturmanın etkinliği” ile “mahkemenin bağımsızlığı” dengesidir. Bazı akademisyenlere göre savcılığa tanınan geniş yetkiler — delil toplama, karar verme — demokratik denetim mekanizmalarıyla dengelenmeli; özellikle kolluk ve savcı ilişkilerinin şeffaflığı daha da artırılmalıdır.
Diğer yandan, savcılığın bağımsız çalışabilmesi gerektiğini savunanlar, soruşturmanın gereksiz yere mahkemeye taşınmasının hem yargılama süresini uzattığını hem de adaletin gecikmesine yol açtığını belirtir. Bu bağlamda, soruşturma ve kovuşturma süreçlerinin kanuna uygun biçimde yürütülmesi, delil toplama, usul kurallarına riayet ve hukuki denetim mekanizmalarının etkinliği kritik görülüyor.
Ayrıca hâkim ve savcılar için getirilen özel usullerin hem yargı bağımsızlığını hem de hesap verebilirliği sağlaması bekleniyor. Ancak bu özel düzenlemelerin yeterliliği, usul adaleti ve şeffaflık açısından zaman zaman tartışılıyor.
Sonuç
Soruşturma ve kovuşturma ceza yargılamasının temel iki aşamasıdır. Soruşturma evresinde suç şüphesiyle başlayan araştırma görevini Cumhuriyet savcılığı üstlenir; kolluk, savcının emriyle destek olur. Soruşturmanın ardından iddianame düzenlenip kabul edilirse kovuşturma evresi başlar ve yargılama mahkemede, duruşmalı ve açık şekilde yapılır.
Suçun niteliği, failin konumu ve kimliği gibi değişkenler, soruşturma ve kovuşturma yetkisinin hangi merciye ait olacağını belirleyebilir. Tarihsel olarak bu sistem, hukukun üstünlüğü ve adil yargılama ilkelerini korumak üzere inşa edilmiştir. Günümüzde ise soruşturma ve kovuşturma süreçlerinin adalet, bağımsızlık ve denetim dengesi bağlamında değerlendirilmesi; görevli makamların yetkilerinin sınırları ve şeffaflık ihtiyacı akademik ve hukuksal tartışmaların odağında yer almaktadır.
[1]: “Soruşturma Nedir? Soruşturma Evresi Sonucunda Verilebilecek Kararlar …”
[2]: “SORUŞTURMA NEDİR ? – 2025”
[3]: “Kovuşturma Nedir? – Avukat Baran Doğan”
[4]: “Hakim ve Savcılar Hakkında Soruşturma/Kovuşturma”
[5]: “Hakimler ve Savcılar Hakkında Soruşturma ve Kovuşturma”