Giresun Adası’nın Eski Adı Nedir? Aretias’tan Giresun’a Güç, Kimlik ve Hafıza
Bir yerin adını değiştirmek yalnızca haritadaki birkaç harfi değiştirmek midir? Yoksa isimler, iktidarın geçmişi nasıl anlattığını ve toplumun kendisini nasıl tanımladığını da gösterir mi?
Giresun’un karşısında yükselen ada bu açıdan ilginç bir örnektir. Bugün Giresun Adası olarak bildiğimiz bu tarihî mekân, antik kaynaklarda başta Aretias ve Khalkeritis adlarıyla anılmıştır. Resmî kaynaklarda da adanın eski adları Aretias ve Khalkeritis olarak belirtilmektedir. Giresun Valiliği+1
Fakat mesele yalnızca “Giresun Adası’nın eski adı neydi?” sorusundan ibaret değildir. Bir adın yüzyıllar boyunca değişmesi; iktidar, kimlik, kurumlar, ideoloji ve yurttaşlık ilişkilerinin nasıl dönüştüğünü anlamak için küçük ama güçlü bir pencere açar.
Aretias ve Khalkeritis: Bir Adadan Fazlası
Giresun Adası, kıyıdan yaklaşık 1,6-1,7 kilometre açıkta bulunan ve Doğu Karadeniz’de antik çağ ile Ortaçağ’da yerleşim görmüş tek ada olarak tanımlanan önemli bir kültürel miras alanıdır. Arkeolojik buluntular adanın tarihini MÖ 300’lü yıllara kadar götürmektedir. Kültür Portalı+1
Antik dönemde kullanılan Aretias adı, araştırmalarda Ares kültüyle ilişkilendirilirken Roma döneminde Khalkeritis adıyla da karşılaşılır. Güncel akademik çalışmalarda Aretias-Khalkeritis-Giresun Adası şeklindeki isim dizisi, adanın farklı dönemlerde farklı kültürel ve siyasal çevreler tarafından anlamlandırıldığını gösteren önemli bir tarihsel veri olarak ele alınıyor. DergiPark
Burada siyaset biliminin temel sorularından biri ortaya çıkar: Bir coğrafyanın adını kim koyar ve o adın meşru olduğuna kim karar verir?
İsimler, İktidar ve Meşruiyet
Siyasette iktidar yalnızca devlet kurumlarının karar alma gücü değildir. Michel Foucault’dan Benedict Anderson’a uzanan farklı yaklaşımlar, iktidarın bilgi, hafıza, dil ve kimlik üzerinden de üretildiğini gösterir.
Bir yerin adlandırılması bu nedenle sembolik bir iktidar biçimidir.
Meşruiyet burada özellikle önemlidir. Bir toplum geçmişini hangi isimlerle anlatıyorsa, kendi tarihsel hikâyesinin sınırlarını da bir ölçüde çizmiş olur. Aretias ismi antik dünyaya gönderme yaparken “Giresun Adası” ifadesi bugünkü ulusal ve yerel coğrafi kimliğe bağlanır.
Bu iki kullanımın mutlaka birbirini dışlaması gerekmez. Asıl demokratik mesele, geçmişin tek bir anlatıya indirgenip indirgenmediğidir.
İdeoloji geçmişi nasıl şekillendirir?
İdeolojiler yalnızca seçim dönemlerinde ortaya çıkan siyasal düşünceler değildir. Tarihin hangi bölümünün öne çıkarılacağı, hangi kültürel mirasın korunacağı ve hangi isimlerin gündelik dilde yaşayacağı da ideolojik tercihlerden etkilenebilir.
Bu noktada Giresun Adası, Türkiye’deki daha geniş kültürel miras tartışmalarına bağlanabilir. Anadolu’nun farklı dönemlerine ait isimler bugün kimi zaman turizm politikası, kimi zaman millî kimlik, kimi zaman akademik araştırma, kimi zaman da yerel aidiyet üzerinden yeniden gündeme geliyor.
Dolayısıyla Aretias adını bilmek, yalnızca antik tarihi öğrenmek değildir. Aynı zamanda geçmişin bugünkü siyasal toplum tarafından nasıl yeniden yorumlandığını sorgulamaktır.
Yurttaşlık ve Katılım: Tarih Kimin?
Demokratik toplumlarda kültürel mirasın korunması yalnızca devlet kurumlarının görevi olarak görülmemelidir. Yerel halkın, akademisyenlerin, sivil toplumun ve kültür kuruluşlarının sürece katılımı önemlidir.
Nitekim Giresun Adası’nın UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi’ne alınması yönünde 2019’da girişim başlatılmıştı. Bu gelişme, tarihî mirasın yalnızca geçmişe ait bir nesne değil, günümüzde turizmden kent kimliğine kadar uzanan bir kamu politikası konusu olduğunu da gösteriyor. İletişim Başkanlığı
Burada yurttaşlık kavramını yeniden düşünmek gerekiyor: Yurttaş yalnızca oy veren kişi midir, yoksa yaşadığı kentin tarihinin nasıl korunacağı konusunda söz sahibi olan kişi de midir?
Bence ikinci yaklaşım daha güçlüdür. Çünkü demokrasi yalnızca sandıkta değil, ortak hafızanın nasıl oluşturulduğu konusunda da sınanır.
Karşılaştırmalı Bakış: İsim Değişiklikleri Neden Siyasaldır?
Dünyanın farklı bölgelerinde şehir ve mekân adlarının değişmesi siyasal dönüşümlerin sembolü olmuştur. İstanbul’un Konstantinopolis olarak tarihsel kaynaklarda yer alması, Mumbai’nin Bombay adının yerini alması veya Leningrad’ın yeniden St. Petersburg adını kazanması gibi örneklerde isim, yalnızca dilsel bir tercih değildir.
Her isim değişikliği aynı siyasal anlamı taşımaz. Ancak ortak nokta şudur: Toplumlar mekânları isimlendirirken geçmişle bugün arasında bir ilişki kurarlar.
Giresun Adası açısından da Aretias adını bilmek, bugünkü Giresun kimliğini reddetmek anlamına gelmez. Aksine, aynı mekânın farklı dönemlerde farklı toplumsal ve siyasal anlamlar taşıyabildiğini kabul etmek daha çoğulcu bir tarih anlayışına kapı açar.
Demokrasi Açısından Asıl Soru
Giresun Adası’nın eski adının Aretias olduğunu öğrenmek kolaydır. Zor olan, bu bilginin bize ne söylediğini düşünmektir.
Bir ada farklı dönemlerde farklı isimler alabiliyorsa, acaba toplumsal kimlikler de sandığımız kadar sabit midir?
Devletin tarih anlatısı ile akademik araştırma arasında farklılık olduğunda hangisini dinlemeliyiz?
Yerel halk kendi tarihinin anlatılmasında ne kadar söz sahibidir?
Ve belki de en provokatif soru: Bir toplum geçmişindeki farklı kimlikleri görünür kılmaktan neden korksun?
Demokratik siyasetin gücü, farklı tarihsel katmanları susturmakta değil, onları çatışmadan konuşabilir hâle getirmektedir. Giresun Adası’nın Aretias ve Khalkeritis gibi eski adlarını hatırlamak da bu nedenle nostaljik bir tarih merakından fazlasıdır.
Sonuç: Bir Adanın Hatırlattığı Siyaset
Giresun Adası’nın eski adları Aretias ve Khalkeritis olarak tarihsel kaynaklarda karşımıza çıkar. Giresun Valiliği+1
Fakat bu küçük ada, büyük bir siyasal soruyu gündeme getiriyor: Geçmişin sahibi kimdir?
İktidar isimleri değiştirebilir, kurumlar tarihî mirası koruyabilir, ideolojiler geçmişi farklı biçimlerde yorumlayabilir. Fakat demokratik toplumun görevi bütün bu anlatılar arasında eleştirel bir alan açmaktır.
Belki de Giresun Adası’na bakarken asıl görmemiz gereken yalnızca taş duvarlar, eski yapılar ve mitolojik hikâyeler değildir. Orada aynı zamanda toplumların değişen kimliklerini, iktidarın hafıza üzerindeki etkisini ve meşruiyet arayışını da görebiliriz.
Çünkü bazen bir adanın eski adını sormak, aslında “Biz kimiz ve geçmişimizi kim anlatıyor?” sorusunu sormaktır.
Akcangroup ekibiyle Giresun adasının eski adı konusunu bugünlük burada bırakıyor, sizi diğer yazılarımıza davet ediyoruz.